Narodna nošnja

Granica rasprostranjenosti timarsko-sanske nošnje ide od Prijedora desnom obalom Sanela prema jugu do niže sela Usorca, zatim skreće na istok sjevernije od sela Sasine i izlazi na put koji spaja Sanski Most sa Banjaluka, i ovim se putem spušta do planine Piskavice koja leži zapadno od Banjaluke. Istočna granica ide obroncima planine Piskavice, prelazi put Banjaluka – Prijedor i izbija na južne obronke planine Kozara. Sjeverna granica se proteže južnim obroncima Kozari do Prijedora zahvatajući nizinske dijelove sela Omarska i Lamovite. Na ovako ograničenoj teritoriji nalaze se sljedeća sela: Miljakovci, Gaćani, Rakelići, Pejić, Usorci, Tomašice, Busnovi, obje Marićke, Kvočka, Jelićka, Slavička, Radosavska, Bronzani Majdan, Piskavica, Babić, Omarska, Lamovita i Garevci.
Timarsko-sanski nošnje nosila se do tridesetih godina dvadesetog vijeka, od kada prodiru elementi narodne nošnje susjednog Pounja, Knežpolja i Kozare, ali i elementi gradske mode.
Ženska nošnje se sastojala od košulje, zubuna, Bosco, tkanice, pregače zadnje i prednje, narukvice, čarapa, priglavaka i opanaka. Košulja je izrađena od Beja, sa širokim rukavima bez manžeti. Najkarakterističniji element na košulji je izrezom, čiji su prednji i zadnji dio ispod vrata skupljeni u sitne nabora. Prorez za glavu nalazi se pozadi na leđima i kopča se jednim dugmetom ili dvjema petljama. Prednji dio košulje je četvrtasto otvoren i vegetabilnim ornament izvezen po rubu, direktno na platnu. Košulje su i po dnu ukrašene vezom i čipke domaće izrade. Preko košulje nošeni su kratki zubuni, ukrašeni po rubovima lančanim vezom i zelenom čohom. Kao ukrasi su korišteni srebrni i zlatni širiti koji se prišivaju u karakteristične dvoduple krstove. Bosco je velikih dimenzija (90 iks 95 cm), od lakog kupovng platna, sa prišivenim širokim “Sling” (kupovna čipke) i “mavezom” od kupovnog crvenog platna koji je obično prišiven ispod Sling. Bosco se stavljala na glavu tako da joj se jedan dio malo presavijao, stavljao na glavu i uzice prišivenim na Bosco vezivao ispod brade, dok su preostala tri kraja bogato padala niz leđa pokrivajući ih skoro do koljena. Žene su i naprijed i nazad nosile pregače. Prednje pregače imale su kraće potkite nego zadnje. Preko pregača opasivale su se veoma uske tkanice, na koje su prišivani novca koji su opasivanjem tkanice dolazili naprijed. Narukvice su pletene od raznobojne vune sa ornament u obliku rombova, a u timarsko-sanski nošnje su primljene iz Posavske nošnje. Opanci su kupovani u Prijedoru i Dubici, a nazivani su “dubičkim” opancima. Pravili su se od stavljene goveđe kože.
Muška nošnje se sastojala od košulje, gaća, šarvala, haljine ( “aljine”), kožuha ( “kožuna”), pojasa ( “opasača”), čarapa, opanaka. Košulja je bila s dugim širokim rukavima, malim kolirom i vezom niz prsa. Nosila se preko ljeta uvučen u gaće. Gaće su bile širih nogavice i manjeg tura. Nisu bile vezeni. Zimi su se preko gaća nosile šarvale crne boje, izrađene od valjanog sukna. Pri dnu nogavice imale su male potkite. Haljina je bila od crnog domaćeg sukna, sa rukavima bez zakopčavanja. Kao ukras duž rubova imala je prišivene “struke” (gajtan) domaće izrade. Ispod haljine nosili su se kožusi od ovčije kože. Oko pojasa muškarci su opasivali crveni tkani pojas širok oko 15 cm. Preko njega su opasivali široki kožni “opasač”. Nosili su se Šeširi ljeti, a Subaru zimi. Na nogama su nošene do koljena duge vezeni čarape i opanci kao kod žena.
Poslije Prvog svjetskog rata pod utjecajem knežpoljske nošnje javlja se novi izmjenjeni tip timarsko-sanske nošnje. Promjene su nastale u muškoj nošnje koja se sad sastojala od nešto izmjenjenih gaća i košulje, prsluk, “lača”, kaiš, kaputa, “čarapka”, cipela, šešira i kačketa “Miće”. Košulja je bila uskih rukava i sa malim kolirom. Zakopčavala se na lijevom ramenu. Niz grudi, od vrata do pojasa, imala je porube između kojih je bio izrađen raznobojni vez. Nošene su preko gaća, koje su bile veoma širokih nogavice, po rubovima ukrašeni “ekljom” (domaća čopka) i platnom specifičnog tkanja (nazvanog “iveranje”) i raznobojnim vezom. Preko košulje nošeni su prsluci od štofa i atlasa gradskog kroja. Kupovne “lače” od somota su potpuno istisle šarvale. Kaput su bili od sukna, šivani po građanskom kroju podređeno specifičnom seoskom stilu. Obavezno su se opasivali kaišem. Umjesto dugih šarenih čarapa nošeni su kratki, vunena, bijeli “čarapci”, a cipele su potpuno zamijenile opanke. Na glavi su se zadržali filcane šešir, a nova pojava su bile “Miće” (kačketi).